สัตว์

พะยูนไทย: ตัวเลขล่าสุด แหล่งอาศัย และการชมอย่างถูกวิธี

ตรังมีพะยูนมากกว่าครึ่งประเทศ แต่ตัวเลขเริ่มลดลง

ภาพประกอบ: พะยูนว่ายเหนือหญ้าทะเล มีปลาหางเหลืองตัวเล็กว่ายอยู่ด้านล่าง ที่พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำโทบะ ประเทศญี่ปุ่น
ภาพประกอบ: พะยูนว่ายเหนือหญ้าทะเล มีปลาหางเหลืองตัวเล็กว่ายอยู่ด้านล่าง ที่พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำโทบะ ประเทศญี่ปุ่น ภาพ: pelican from Tokyo, Japan / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0
ในหน้านี้
  1. ข้อมูลสรุป
  2. จำนวนพะยูนในประเทศไทยล่าสุด
  3. พะยูนคือสัตว์อะไร
  4. พะยูนกินอะไร
  5. มาตรการคุ้มครองพะยูนใหม่
  6. ชมพะยูน เกาะลิบง
  7. ชมพะยูนอย่างไรไม่ให้รบกวน
  8. การเดินทางไปตรัง
  9. สัตว์ทะเลอื่นที่น่าชม

พะยูนไทยมีจำนวน 267 ตัว ตามตัวเลขล่าสุดของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ซึ่งเผยแพร่เมื่อเดือนกรกฎาคม 2569 (ค.ศ. 2026) เป็นข้อมูลของปี 2567 กว่าครึ่งอาศัยอยู่ในแหล่งหญ้าทะเลจังหวัดตรัง รอบเกาะลิบงและเกาะมุกด์ ส่วนอ่าวไทยฝั่งตะวันออกตั้งแต่ชลบุรีถึงตราดยังมีพะยูนกลุ่มเล็กหากินอยู่ คู่มือนี้รวบรวมตัวเลข แหล่งอาศัย มาตรการคุ้มครองใหม่ และวิธีชมพะยูนโดยไม่รบกวน

ข้อมูลสรุป

พะยูนไทย
จำนวนล่าสุด 267 ตัว (ข้อมูลปี 2567 ทช. เผยแพร่ 23 กรกฎาคม 2569)
มากที่สุด ตรัง 138 ตัว
ใกล้กรุงเทพฯ ที่สุด อ่าวไทยฝั่งตะวันออก ระยอง ชลบุรี จันทบุรี และตราด รวม 21 ตัว
จุดชมที่รู้จักมากที่สุด เกาะลิบงและเกาะมุกด์ จังหวัดตรัง
สถานะ 1 ใน 21 ชนิดสัตว์ป่าสงวนของไทย
อาหาร หญ้าทะเล
ราคาเรือชมพะยูน ผู้ประกอบการในพื้นที่เป็นผู้กำหนด รอยืนยันตอนจอง
พบพะยูนเกยตื้นหรือบาดเจ็บ โทรสายด่วน ทช. 1362

จำนวนพะยูนในประเทศไทยล่าสุด

ข้อมูลของ ทช. ระบุว่าฝั่งอันดามันมีพะยูน 231 ตัว และอ่าวไทย 36 ตัว ฝั่งอันดามันแบ่งเป็นตรัง 138 ตัว กระบี่ 46 ตัว พังงา 35 ตัว ระนองและสตูลจังหวัดละ 6 ตัว

อ่าวไทยฝั่งตะวันออกมี 21 ตัว คือระยอง 6 ตัว ชลบุรี จันทบุรี และตราด จังหวัดละ 5 ตัว ส่วนอ่าวไทยฝั่งตะวันตกมี 15 ตัว ได้แก่สุราษฎร์ธานี 10 ตัว ชุมพร 3 ตัว และนครศรีธรรมราช 2 ตัว

ตัวเลขรวมเพิ่มจาก 221 ตัวในปี 2560 (ค.ศ. 2017) ขึ้นไปสูงสุด 280 ตัวในปี 2566 ก่อนลดลง 13 ตัวเหลือ 267 ตัวในปี 2567 ทช. ระบุว่าตรังยังเป็นแหล่งอาศัยของพะยูนที่ใหญ่ที่สุดในประเทศ

พะยูนคือสัตว์อะไร

พะยูนเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเล คนไทยบางถิ่นเรียกว่าหมูน้ำ ดูหยง หรือวัวทะเล คลังความรู้ของ ทช. อธิบายว่าบรรพบุรุษของพะยูนเคยอาศัยบนบกและเป็นญาติกับบรรพบุรุษของช้าง พะยูนว่ายน้ำช้า ราว 2 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ขึ้นมาหายใจทุก 1-2 นาที และไม่มีอาวุธป้องกันตัว

พะยูนโตเต็มวัยยาวราว 3 เมตร ตัวเมียตัวใหญ่กว่าตัวผู้เล็กน้อย อายุยืนได้ถึง 70 ปี ตามข้อมูลการดำรงชีวิตของพะยูน และเริ่มสืบพันธุ์ได้เมื่ออายุ 9-10 ปี

แม่พะยูนใช้เวลา 13-14 เดือนก่อนออกลูก ครั้งละ 1 ตัว ลูกแรกเกิดยาวราว 1-1.2 เมตร และอยู่ติดแม่ราว 1 ปีครึ่งถึง 2 ปี ในไทยคาดว่าพะยูนออกลูกช่วงกันยายนถึงธันวาคม

พะยูนกินอะไร

อาหารหลักของพะยูนคือหญ้าทะเล การศึกษากระเพาะอาหารของ ทช. พบหญ้าทะเล 9 จาก 12 ชนิดที่มีในไทย ที่พบมากคือหญ้าใบมะกรูด (Halophila ovalis) หญ้าชะเงา (Cymodocea serrulata) และหญ้าคาทะเล (Enhalus acoroides)

พะยูนมักเริ่มหากินเมื่อน้ำเริ่มขึ้น ที่เกาะลิบง ทช. บันทึกว่าพะยูนหากินนาน 2-3 ชั่วโมง ส่วนใหญ่ห่างฝั่งเกิน 1 กิโลเมตร เมื่อน้ำลงจะออกไปอยู่ในร่องน้ำห่างฝั่ง 4-5 กิโลเมตร

มาตรการคุ้มครองพะยูนใหม่

เดือนสิงหาคม 2569 ทช. กำหนดพื้นที่เสี่ยงสูง 12 แห่งฝั่งอันดามัน เป็นพื้นที่เสี่ยงเรือชน 6 แห่ง และเสี่ยงติดเครื่องมือประมง 6 แห่ง The Nation รายงาน นายปิ่นสักก์ สุรัสวดี อธิบดี ทช. ระบุว่าเป้าหมายคือลดการตายของพะยูนจากฝีมือมนุษย์ให้เป็นศูนย์ โดยไม่ได้ห้ามการประมงหรือการเดินเรือ

เส้นทางเรือในตรังมี 2 เส้น คือท่าเรือปากเมง-เกาะมุกด์ และท่าเรือเกาะลิบง-หาดยาว ความเร็วที่กำหนดคือไม่เกิน 5 น็อตในระยะ 1 กิโลเมตรจากฝั่ง 10 น็อตในระยะ 2 กิโลเมตร และ 20 น็อตในระยะ 3 กิโลเมตร ในแหล่งหญ้าทะเลไม่เกิน 5 น็อต และไม่เกิน 3 น็อตในเขตอุทยานแห่งชาติ

ทช. นับพะยูนเกยตื้นได้ 209 ตัวในรอบ 10 ปีงบประมาณถึงปี 2569 ในจำนวนนี้ 34 ตัวมีสาเหตุจากมนุษย์ เช่น เรือชนและเครื่องมือประมง และเตือนว่าหากยังสูญเสียในอัตราเดิม จำนวนพะยูนอาจต่ำกว่า 100 ตัวภายในปี 2573 (ค.ศ. 2030) มาตรการทั้งสองชุดมีกำหนดใช้ภายใน 6 เดือนนับจากประกาศในเดือนสิงหาคม

ชมพะยูน เกาะลิบง

เกาะลิบงซึ่งนั่งเรือหางยาวจากท่าเรือหาดยาว จังหวัดตรัง ไม่นาน เป็นจุดชมพะยูนในธรรมชาติที่รู้จักมากที่สุดของไทย การสำรวจพะยูนทำรอบเกาะลิบงและเกาะมุกด์ ทั้งในและใกล้อุทยานแห่งชาติหาดเจ้าไหม

พะยูนเป็นสัตว์ป่า จึงไม่แน่ว่าจะได้เห็นทุกครั้ง เดือนพฤษภาคม 2569 ศูนย์ศึกษาและวิจัยอุทยานแห่งชาติทางทะเลที่ 3 (ตรัง) บินโดรนสำรวจพบพะยูนสุขภาพดี 2 ตัวหากินอยู่ทางเหนือและใต้ของเกาะมุกด์และบริเวณเกาะกระดาน สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมรายงาน

เรือชมพะยูนดำเนินการโดยผู้ประกอบการและที่พักบนเกาะ ราคา เวลาออกเรือ และเส้นทาง ต้องยืนยันกับผู้ให้บริการตอนจอง

ชมพะยูนอย่างไรไม่ให้รบกวน

  • เลือกเรือที่ชะลอความเร็วเมื่อผ่านแหล่งหญ้าทะเลและใช้ความเร็วตามที่กำหนดข้างต้น
  • ขอให้คนขับเรือรักษาระยะ และดับเครื่องเมื่อพะยูนโผล่ขึ้นมาใกล้ ไม่ไล่ตาม
  • ไม่ว่ายเข้าหา ไม่จับ และไม่ให้อาหารพะยูน
  • นำขยะพลาสติกและเอ็นตกปลากลับขึ้นฝั่งทั้งหมด
  • พบพะยูนเกยตื้น ติดเครื่องมือประมง หรือบาดเจ็บ โทรสายด่วน ทช. 1362

การเดินทางไปตรัง

ตรังมีสนามบินที่มีเที่ยวบินจากกรุงเทพฯ และมีรถไฟสายใต้จากกรุงเทพฯ ถึงสถานีตรัง จากตัวเมืองตรังไปท่าเรือหาดยาวและท่าเรือปากเมงใช้รถเช่าหรือแท็กซี่

สัตว์ทะเลอื่นที่น่าชม

ใกล้กรุงเทพฯ อ่านคู่มือชมโลมาอิรวดี ที่ปากแม่น้ำบางปะกง และคู่มือชมวาฬบรูด้า ในอ่าวไทยตอนบน ดูเพิ่มเติมที่ศูนย์อนุรักษ์เต่าทะเล ผลนับฉลามอ่าวมาหยา และเรื่องอื่นในหมวดสัตว์

แหล่งข้อมูล

  1. กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง: สถานการณ์ประชากรพะยูนไทย ปี 2567 ยอดรวม 267 ตัว ตรังเป็นแหล่งอาศัยใหญ่ที่สุด (23 กรกฎาคม 2569)
  2. คลังความรู้ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง: ข้อมูลทั่วไปของพะยูน
  3. คลังความรู้ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง: การดำรงชีวิตของพะยูน
  4. The Nation: ทช. เพิ่มมาตรการคุ้มครองพะยูน 12 พื้นที่ฝั่งอันดามัน (17 สิงหาคม 2569, ภาษาอังกฤษ)
  5. สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม: บินโดรนสำรวจพบพะยูน 2 ตัวสุขภาพดี เกาะมุกด์-เกาะกระดาน (18 พฤษภาคม 2569)

ที่ดูสัตว์ในกรุงเทพฯ: สวนสัตว์ สวนสาธารณะ ศูนย์พักพิงสัตว์

สัตว์

EN中文