หุ่นละครเล็ก กรุงเทพ: ที่ชมโจหลุยส์ บ้านศิลปิน หุ่นกระบอก
สาม

ในหน้านี้
หุ่นละครเล็ก กรุงเทพ และหุ่นไทยประเภทอื่นในเดือนนี้ชมได้ง่ายที่สุดสองแห่ง คือป้อมมหากาฬ ซึ่งมีการแสดงหุ่นกระบอกในงานลอยกระทงวันที่ 23-25 พฤศจิกายน และบ้านศิลปินริมคลองบางหลวงฝั่งธนบุรีที่มีคณะหุ่นละครเล็กประจำ ส่วนคณะหุ่นละครเล็กโจหลุยส์ ผู้ฟื้นศิลปะแขนงนี้ขึ้นมาใหม่ ปัจจุบันรับงานแสดงตามงานต่าง ๆ เป็นหลัก ข้อมูลรอบและค่าชมด้านล่างเป็นข้อมูล ณ วันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569 (ค.ศ. 2026)
ผู้ที่สนใจโขนและนาฏศิลป์ไทย อ่านต่อได้ที่ ดูโขน กรุงเทพ ส่วนโรงละครร่วมสมัยและละครเวทีเชิงพาณิชย์ อยู่ใน คู่มือละครเวทีกรุงเทพ 2569
สรุปที่ชม
| สถานที่ | การแสดง | วันเวลา | ค่าชม | วิธีไป |
|---|---|---|---|---|
| ป้อมมหากาฬ เขตพระนคร | หุ่นกระบอกในงานลอยกระทง | 23-25 พ.ย. 17.00-22.00 น. | รอประกาศ | เดินเข้าชมได้ |
| บ้านศิลปิน คลองบางหลวง | หุ่นละครเล็กโดยคณะประจำ | รอบบ่าย 14.00 น. วันแสดงโทรยืนยัน | เข้าชมฟรี นิยมร่วมบริจาค | โทร 08 3034 9858 หรือ 0 2868 5279 |
| คณะโจหลุยส์ | หุ่นละครเล็ก | รับงานแสดงและตามงานเทศกาล | ตามการว่าจ้าง | thaiartbyjoelouis.com |
| เทศกาลละครกรุงเทพ | ละครหุ่นและการแสดงอื่น | 14-29 พ.ย. | แตกต่างกัน บางรายการฟรี | คู่มือเทศกาล |
หุ่นละครเล็ก: สามคนเชิดหนึ่งตัว
หุ่นละครเล็กเป็นหุ่นสามมิติ สูงราว 50 เซนติเมตรถึง 1 เมตร หุ่นหนึ่งตัวใช้ผู้เชิดสามคน คนแรกบังคับศีรษะและมือขวา คนที่สองบังคับมือซ้าย คนที่สามบังคับเท้า ข้อต่อไม้ที่แขนขาทำให้หุ่นย่อและบิดตัวได้เหมือนนักรำ
ผู้เชิดถ่ายทอดท่วงท่าผ่านร่างกายของตนเอง The Nation อธิบายว่าเท้าคือฐานของทุกท่วงท่า ส่วนมือและปลายนิ้วของผู้เชิดคือสิ่งที่ส่งลมหายใจและอารมณ์ไปถึงดวงตาของหุ่น เรื่องที่แสดงส่วนใหญ่มาจากรามเกียรติ์และตำนานฮินดู สอดแทรกคติเรื่องการรักษาคำพูดและความกตัญญูต่อพ่อแม่และครู
พ่อครูแกร ศัพทวณิช คิดประดิษฐ์หุ่นละครเล็กขึ้นราว พ.ศ. 2444 ต่อมาศิลปะแขนงนี้ค่อย ๆ เลือนหายไป จนครูสาคร ยังเขียวสด ได้รับหุ่นของพ่อครูแกรสืบต่อมาและรื้อฟื้นขึ้นใหม่ใน พ.ศ. 2527
คณะหุ่นละครเล็กโจหลุยส์วันนี้
ครูสาคร ยังเขียวสด เกิด พ.ศ. 2465 เรียนการเชิดหุ่นจากพ่อครูแกรตั้งแต่หนุ่ม และเคยเป็นตัวตลกในคณะลิเก ชื่อ “โจหลุยส์” มาจากการออกเสียงชื่อเล่น “เลียว” เพี้ยนไป และพ้องกับชื่อนักมวยชาวอเมริกัน ครูสาครได้รับยกย่องเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง พ.ศ. 2539 และถึงแก่กรรมใน พ.ศ. 2550
ปัจจุบันลูก ๆ ของครูสาครดูแลคณะ พิสูตร ยังเขียวสด เป็นกรรมการผู้จัดการ สุรินทร์ ยังเขียวสด เป็นรองกรรมการผู้จัดการและผู้กำกับการแสดง สมพิศ ยังเขียวสด เป็นผู้กำกับศิลป์และออกแบบเครื่องแต่งกาย ชุดหุ่นแบบโบราณเคยหนัก 6-15 กิโลกรัม เมื่อเปลี่ยนมาใช้งานปักด้วยเครื่อง น้ำหนักลดเหลือ 1.2-2 กิโลกรัม ผู้เชิดรุ่นใหม่จึงเชิดได้คล่องขึ้น
คณะคว้ารางวัลชนะเลิศทุกสาขาในเทศกาลหุ่นโลกที่กรุงปราก พ.ศ. 2549 ผลงานของคณะมีทั้ง “ตำนานพระราหู” “กำเนิดพระคเนศ” และ “ครุฑานุภาพ” แต่ละเรื่องยาวราว 20 นาทีถึง 1 ชั่วโมง
โรงละครของคณะ
คณะเคยมีโรงละครที่สวนลุมไนท์บาซาร์ตั้งแต่ พ.ศ. 2543 จนหมดสัญญาเช่าใน พ.ศ. 2553 จากนั้นย้ายไปโกดังที่บางบัวทอง จังหวัดนนทบุรี ซึ่งน้ำท่วมใหญ่ พ.ศ. 2554 ทำให้ฉากและอุปกรณ์เสียหาย ต่อมาในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2561 คณะเปิดโรงละครขนาด 75 ที่นั่งที่เอเชียทีค เดอะ ริเวอร์ฟรอนท์
รอบแสดงประจำในกรุงเทพฯ สำหรับปี 2569 ยังรอประกาศ ปัจจุบันคณะรับงานแสดง ออกงานเทศกาล และตระเวนแสดง เช่น การแสดงรอบพิเศษเพื่อการกุศลของสภาวัฒนธรรมจังหวัดกาฬสินธุ์ เมื่อวันที่ 26 กันยายน ผู้ที่ต้องการติดต่อหรือสอบถามรอบแสดงดูช่องทางได้ที่ Thai Art by Joe Louis เว็บไซต์บริษัทของคณะ
ตำราหุ่นละครเล็กเล่มใหม่
วันที่ 24 กันยายน คณะร่วมกับชนันญา ชูนาค ผู้เรียบเรียง เปิดตัวหนังสือ “ศาสตร์และศิลป์ หุ่นละครเล็กไทย” ที่หอศิลป์แห่งชาติ ฉบับพิมพ์แรก 1,000 เล่มส่งไปห้องสมุดโรงเรียนและมหาวิทยาลัย ไม่ได้วางจำหน่าย ส่วน e-Book แบบ Interactive อ่านได้ฟรีผ่านเพจเฟซบุ๊กของสำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย และมีแผนจัดทำฉบับภาษาอังกฤษ
บ้านศิลปิน: หุ่นละครเล็กริมคลองบางหลวง
บ้านศิลปินเป็นเรือนไม้เก่าริมคลองบางหลวง เลขที่ 315 วัดทองศาลางาม ซอยเพชรเกษม 28 แขวงคูหาสวรรค์ เขตภาษีเจริญ ชั้นล่างเป็นเวทีหุ่นละครเล็ก ชั้นบนจัดแสดงงานศิลปะ คณะหุ่นละครเล็กคลองบางหลวงแสดงที่นี่ โดยใช้ผู้เชิดสามคนต่อหุ่นหนึ่งตัวเช่นเดียวกัน
รอบแสดงปกติเริ่ม 14.00 น. วันเสาร์-อาทิตย์มีแสดงแน่นอนที่สุด และงดแสดงในวันที่คณะรับงานนอกสถานที่
Time Out ระบุว่าเข้าชมฟรี และนิยมบริจาคเพื่อสนับสนุนชุมชน ควรโทร 08 3034 9858 หรือ 0 2868 5279 เพื่อยืนยันวันแสดงก่อนเดินทาง หมู่คณะเกิน 25 คนควรจองล่วงหน้า
การเดินทาง นั่ง MRT ลงสถานีบางไผ่ หรือ BTS ลงสถานีบางหว้า แล้วต่อแท็กซี่หรือวินมอเตอร์ไซค์ไปวัดคูหาสวรรค์หรือวัดกำแพงบางจาก บ้านศิลปินอยู่ระหว่างสองวัดนี้ริมทางเดินเลียบคลอง ผู้ที่ขับรถเข้าทางซอยเพชรเกษม 28 จอดรถได้ที่วัดคูหาสวรรค์ ถ้าจะเที่ยวย่านนี้ทั้งบ่าย อ่านต่อที่ ฝั่งธนฯ กับลูก และ ล่องเรือคลองกรุงเทพ
หุ่นกระบอก: ชมได้ในงานลอยกระทง
หุ่นกระบอกสูงราว 50 เซนติเมตร ไม่มีแขนขาที่ขยับได้ ผู้เชิดถือหุ่นจากด้านล่างและบังคับมือหุ่นด้วยไม้ไผ่ซึ่งยื่นออกมาจากเสื้อคลุมของหุ่น จักรพันธุ์ โปษยกฤต จิตรกร เรียนเชิดหุ่นกระบอกจากครูชื้น สกุลแก้ว ศิลปินแห่งชาติ และคณะหุ่นของเขาเปิดการแสดงครั้งแรกที่โรงละครแห่งชาติใน พ.ศ. 2518
โอกาสชมหุ่นกระบอกที่ง่ายที่สุดในเดือนนี้คืองานลอยกระทงที่ป้อมมหากาฬ เขตพระนคร ภายใต้แนวคิด “มนต์เสน่ห์สายธารแห่งกรุงรัตนโกสินทร์” วันที่ 23-25 พฤศจิกายน เวลา 17.00-22.00 น. ฐานเศรษฐกิจรายงานว่ามีหุ่นกระบอก โขน ลิเก และลำตัด รอบแสดงหุ่นกระบอกยังรอประกาศ อ่านเพิ่มเติมที่ ลอยกระทง 2569 กรุงเทพ
หนังใหญ่และหนังตะลุง
หนังใหญ่คือมหรสพเงาขนาดใหญ่ของไทย ตัวหนังฉลุจากหนังวัวหรือหนังควาย ส่วนใหญ่หนัก 3-4 กิโลกรัม ผู้เชิดยกตัวหนังเคลื่อนไปบนจอผ้าขาวขนาดราว 16 x 6 เมตร โดยมีผู้พากย์และวงปี่พาทย์บรรเลงประกอบ
กรุงเทพฯ ไม่มีเวทีหนังใหญ่ประจำ แหล่งที่ใกล้ที่สุดคือพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอน อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี ซึ่งเก็บตัวหนังสมบูรณ์ไว้กว่า 300 ตัว และจัดงานมหกรรมหนังใหญ่วัดขนอนครั้งที่ 19 ไปเมื่อวันที่ 13-14 เมษายนปีนี้ ส่วนหนังตะลุงของภาคใต้ซึ่งมีต้นทางที่พัทลุง ใช้ตัวหนังเล็กกว่า ขนาด 15 ถึงราว 50 เซนติเมตร และมีแสดงในเมืองหลวงไม่บ่อยนัก
ละครหุ่นในเทศกาลละครกรุงเทพ
เทศกาลละครกรุงเทพ 2569 จัดวันที่ 14-29 พฤศจิกายน ที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) TK Park ชั้น 8 เซ็นทรัลเวิลด์ ต.นำเจริญ เพลย์เฮาส์ และท้ายสยาม ณ สยามสแควร์ ละครหุ่นเป็นหนึ่งในรูปแบบการแสดงของเทศกาล ส่วนใหญ่เป็นงานร่วมสมัย และบางรายการชมฟรี ดูรายชื่อเรื่องและรอบได้ที่ คู่มือเทศกาล และ เรื่องน่าดูสุดสัปดาห์
ก่อนไปชม
ทุกการแสดงในคู่มือนี้ควรโทรถามก่อน เพราะคณะหุ่นมีขนาดเล็กและมักรับงานนอกสถานที่ การแสดงรอบบ่ายที่บ้านศิลปินยาวราว 1 ชั่วโมง และทางเดินริมคลองมีร่มเงาไม่มาก
อ่านเรื่องย่อรามเกียรติ์ไว้ก่อนสักนิดจะช่วยให้ดูหุ่นละครเล็กสนุกขึ้น หน้าหุ่นและเครื่องประดับศีรษะบอกได้ว่าตัวไหนเป็นเทพ ยักษ์ หรือลิง ดูการแสดงอื่นทั่วกรุงได้ที่ หมวดละครเวที
แหล่งข้อมูล
- The Nation: โจหลุยส์เปิดตัวหนังสือหุ่นละครเล็ก (6 ตุลาคม 2569)
- กรุงเทพธุรกิจ: หุ่นละครเล็กไทย ตำราเล่มแรกในรอบ 125 ปี พร้อม e-Book
- Wikipedia: Joe Louis Puppet Theatre
- Wikipedia: สาคร ยังเขียวสด
- Wikipedia: หุ่นละครเล็ก
- Marketeer: หุ่นละครเล็กโจหลุยส์กลับมาที่เอเชียทีค (27 กรกฎาคม 2561)
- สยามรัฐ: หุ่นละครเล็กโจหลุยส์แสดงการกุศลที่กาฬสินธุ์ (27 กันยายน 2569)
- Thai Art by Joe Louis: เว็บไซต์บริษัทของคณะและช่องทางติดต่อ
- อพท. ท่องเที่ยวโดยชุมชน: บ้านศิลปิน คลองบางหลวง การแสดงหุ่นละครเล็กและการเดินทาง
- Thai PBS World: คลองบางหลวงและคณะหุ่นละครเล็ก (28 กุมภาพันธ์ 2564)
- ไทยรัฐ: บ้านศิลปินกับหุ่นละครเล็กวันเสาร์-อาทิตย์ (12 กันยายน 2566)
- Time Out Bangkok: บ้านศิลปิน (The Artist's House)
- ผู้จัดการออนไลน์: One Day Trip คลองบางหลวง (28 พฤศจิกายน 2568)
- ฐานเศรษฐกิจ: ลอยกระทงป้อมมหากาฬ 23-25 พฤศจิกายน 2569
- Thailand Foundation: จักรพันธุ์ โปษยกฤต
- Theatre Academy Helsinki: หนังตะลุงและหุ่นไทยประเภทต่าง ๆ
- Wikipedia: หนังใหญ่
- ไทยโพสต์: พิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอน ราชบุรี (25 สิงหาคม 2569)
- สปริงนิวส์: เทศกาลละครกรุงเทพ 2569 วันที่ 14-29 พฤศจิกายน



